Với một số người chuyện này dễ. Bài viết này dành cho những ai thấy khó.
Tôi đã cố bỏ trong hơn mười năm. Kỷ lục của tôi là sáu tháng. Rồi một cơn thèm bất chợt — hoặc đơn giản là sự buồn chán — làm đảo lộn mọi kế hoạch, và bạn tự biết chuyện đó kết thúc thế nào.
Tôi không phải nhà tâm lý, cũng không phải bác sĩ. Tôi là lập trình viên. Ở đây sẽ không có tóm tắt nghiên cứu hay số liệu thống kê: về những thay đổi trong não bộ người ta đã viết cả trăm lần, mà chẳng ai bỏ được nhờ đó. Ở đây là chuyện khác: những gì tôi tự hiểu ra trong ngần ấy năm và thứ cuối cùng đã có tác dụng.
Vì sao "cứ dừng lại là được" không hiệu quả
Quyết định bỏ do một người đưa ra, còn người hủy nó lại là một người hoàn toàn khác.
Người thứ nhất bình tĩnh và tỉnh táo, vào buổi tối, sau một cuộc trò chuyện thành thật với chính mình. Người thứ hai xuất hiện một tháng sau, giữa đêm, khi buồn chán hoặc thấy tệ. Sức của hai người không ngang nhau, và người thứ hai luôn thắng: anh ta chỉ cần hai giây và ba lần chạm màn hình.
Vì thế ý chí gần như chẳng liên quan gì ở đây. Bạn không yếu đuối — bạn chỉ đang chiến đấu sai chỗ. Chừng nào con đường từ "thèm" đến "đang xem" còn mất vài giây, thì không lời hứa nào với bản thân chặn nổi nó.
Từ đó rút ra điều tôi mất mười năm mới thấy: đừng cấm mình ham muốn, hãy kéo dài con đường đó ra.
Nó thật sự lấy đi những gì
Điều tệ nhất thậm chí không phải là thời gian bỏ ra để xem.
Sau đó bạn chỉ nằm dài. Lướt bảng tin, xem video, thư giãn. Bạn đã thả lỏng, và chẳng còn gì nặng nhọc khiến bạn hứng thú; đầu óc không chạy nổi. Mất tập trung hoàn toàn, và cứ thế cho đến tối.
Đó mới là cái giá thật: không phải nửa tiếng, mà cả phần ngày còn lại mà bạn chưa bao giờ bắt đầu.
Những gì xung quanh cũng chịu thiệt. Quan hệ với những người sống cùng bạn xấu đi — và xấu đi đúng vào lúc bạn muốn không bị làm phiền nhất. Và nó hoạt động như nicotine: dần dần cần liều lớn hơn, và những thứ trước kia bạn sẽ không xem thì từ từ trở thành bình thường.
Vì sao đây không phải lỗi của bạn
Cách nghĩ này giúp tôi.
Hãy hình dung một người đã uống rượu nhiều năm. Chính anh ta cũng đã chán ngán, anh ta muốn bỏ mà không bỏ được, vì thói quen mạnh hơn anh ta. Nếu có ai đến đưa cho anh ta viên thuốc làm mất đi cơn thèm rượu, anh ta sẽ cầm lấy không cần suy nghĩ.
Anh ta không phải người xấu. Anh ta đã bị mắc câu, và giờ không xoay xở nổi.
Với phim khiêu dâm cũng vậy, chỉ là ít lộ hơn: người ta hành động theo bốc đồng, có thể vài lần một ngày, suốt nhiều tháng, và tự mình không dừng lại được. Đây không phải bệnh và cũng không phải bản án. Đây là một điểm yếu. Ai cũng có điểm yếu — việc cần làm là thừa nhận nó và không để nó điều khiển cuộc đời mình.
Bạn có thể làm gì ngay bây giờ, không cần ứng dụng nào
Cách này chạy trên mọi điện thoại và không tốn gì cả. Hãy bắt đầu từ đây, kể cả khi sau đó bạn không cài thêm gì.
Bật DNS riêng tư. Cài đặt → Mạng và Internet → DNS riêng tư → "Tên máy chủ của nhà cung cấp DNS riêng tư". Nhập adult-filter-dns.cleanbrowsing.org rồi lưu lại. Điện thoại sẽ ngừng mở các tên miền khiêu dâm trên mọi trình duyệt và ứng dụng cùng lúc. Đây là lớp miễn phí mạnh nhất hiện có, và nó vẫn hoạt động ngay cả khi sau này bạn xóa hết mọi thứ khác.
Bật Tìm kiếm an toàn (SafeSearch) trong Google. Một phần không nhỏ những lần như vậy không bắt đầu từ một trang web, mà từ việc tìm kiếm hình ảnh.
Mở Sức khỏe kỹ thuật số (trên một số máy gọi là "Thời gian sử dụng"). Ở đó bạn có thể đặt giới hạn cho trình duyệt và cho từng ứng dụng. Bản thân nó yếu: gỡ ra trong hai giây. Nhưng nó cho bạn những con số thành thật, và nhìn thấy con số của chính mình đã là một nửa việc rồi.
Những cách này dừng lại ở đâu: chúng không nhìn vào cái đang có trên màn hình bạn. Một trang mới không nằm trong danh sách nào vẫn sẽ mở ra. Một đoạn video trong bảng tin mạng xã hội cũng vậy.
Ứng dụng làm gì
Bây giờ đến thứ mà cuối cùng tôi đã làm ra. Nó tên là KarosGuard. Miễn phí, không quảng cáo và không thuê bao. Có bản Android, từ Android 6 trở lên, nên chạy được cả trên điện thoại cũ và rẻ, và có bản Windows. Đã dịch sang 24 ngôn ngữ. Không có bản cho iPhone.
Trong đó không có bí mật nào cả, và giải thích cách nó hoạt động với tôi còn dễ hơn hứa hẹn phép màu. Có ba lớp.
Danh sách tên miền. Hơn một triệu tên miền khiêu dâm bị chặn ở mức mạng — gần giống DNS riêng tư ở trên, chỉ khác là danh sách được ghép từ nhiều nguồn cùng lúc và tự cập nhật.
Đọc những gì đang có trên màn hình. Danh sách luôn đi sau: những nền tảng đó đổi địa chỉ mỗi tuần. Vì vậy ứng dụng nhìn vào địa chỉ trang đang mở và văn bản của nó, rồi đóng những gì không có trong bất kỳ danh sách nào. Không có gì được gửi đi đâu cả: việc phân tích diễn ra ngay trong điện thoại, và cả trang lẫn ảnh chụp màn hình đều không rời khỏi máy.
Sự trì hoãn đặt lên chính quyết định của bạn. Đây là câu trả lời cho "người tỉnh táo quyết định, người yếu đuối hủy bỏ". Bạn có thể tắt bảo vệ, nhưng không phải ngay lập tức: từ lúc bạn bấm cho đến khi tắt là trọn một ngày. Hủy sự trì hoãn chỉ mất một lần chạm, vào bất cứ giây nào. Một cơn bốc đồng không sống nổi một ngày; còn quyết định quay lại thì sống được.
Cộng thêm những thứ giúp bạn trụ vững, chứ không chỉ là không xem: bộ đếm ngày, lịch, và tùy chọn kết nối một người thân, người đó sẽ biết nếu lớp bảo vệ ngừng hoạt động.
Điều ứng dụng không làm được
Đây có lẽ là phần quan trọng nhất, và là phần chẳng ai viết.
Chặn nhầm là có thật. Đôi khi một trang bạn đang cần bị đóng, chỉ vì trên trang đó xuất hiện những từ không nên có. Tôi không chối chuyện đó và sửa bằng tay: ngay trên màn hình chặn có một nút, chạm một cái là địa chỉ đến chỗ tôi. Ngoài ra không có gì khác đến cả: không phải bạn là ai, cũng không phải bạn đang tìm gì. Tin nhắn là ẩn danh, và bạn có thể viết bất cứ điều gì khác vào đó.
Đây không phải là điều trị. Ứng dụng lấy đi lối vào dễ dàng, chứ không lấy đi ham muốn. Nếu phía sau thói quen là điều gì lớn hơn — cô đơn, lo âu, mất ngủ — thì ứng dụng không giúp được, và tôi sẽ không giả vờ là nó giúp được.
Nó sống trong điện thoại và máy tính của bạn. Mọi thứ bên ngoài chúng không thuộc phần việc của nó.
Phải làm gì nếu bạn tái nghiện
Tái nghiện là chuyện bình thường. Tôi đã tái nghiện sau sáu tháng, và không chỉ một lần.
Điều có ích: đếm lại ngay trong ngày hôm đó, chứ không phải "từ thứ Hai". Thứ Hai nghĩa là thêm bốn ngày nữa, và bốn ngày là đủ để bỏ cuộc hẳn. Vì thế trong ứng dụng có lịch và bộ đếm ngày, và chuỗi ngày tốt nhất của bạn vẫn nằm đó ngay cả khi chuỗi hiện tại về không: những ngày ấy bạn đã thực sự sống qua, lấy chúng đi thì không trung thực.
Và điều thứ hai: hãy nói với ai đó. Dù chỉ một người. Sự giấu giếm là một nửa sức mạnh của thói quen.
Tóm lại
Suốt mười năm tôi cố thuyết phục chính mình, và chưa lần nào có tác dụng. Thứ có tác dụng lại là chuyện khác: lấy đi lối vào dễ dàng và kéo dài con đường đến lần tái nghiện đủ xa để cơn bốc đồng kết thúc trước.
Hóa ra một thói quen kỹ thuật số chỉ có thể bị đánh bại bằng cách kỹ thuật số.
Câu hỏi thường gặp
Có thể chặn nội dung khiêu dâm trên điện thoại miễn phí không?
Có. DNS riêng tư trong cài đặt Android không tốn gì cả và có tác dụng trên mọi trình duyệt cùng lúc — các bước ở phía trên. KarosGuard cũng miễn phí: không quảng cáo, không thuê bao, không mua trong ứng dụng.
Có cần quyền root không?
Không. Cả DNS riêng tư lẫn ứng dụng đều không cần root.
Nó có hoạt động trên mọi trình duyệt không?
DNS riêng tư hoạt động ở mức hệ thống, nên nó bao phủ mọi trình duyệt và ứng dụng cùng lúc, chứ không riêng một cái. Ứng dụng bổ sung thêm việc phân tích trang đang mở.
Ứng dụng có thu thập dữ liệu về những gì tôi xem không?
Không. Việc phân tích diễn ra trong điện thoại; địa chỉ, văn bản trang và ảnh chụp màn hình không được gửi đi đâu cả. Nếu chính bạn bấm "báo cáo" trên màn hình chặn, thứ đến chỗ tôi chỉ là địa chỉ trang và lý do bị chặn.
Có bản cho iPhone không?
Không, và hiện tại cũng chưa có kế hoạch. Có bản Android (từ 6 trở lên) và bản Windows.
Nếu nó chặn một trang tôi đang cần thì sao?
Hãy bấm nút trên màn hình chặn — địa chỉ sẽ đến chỗ tôi và tôi sẽ sửa quy tắc. Chặn nhầm là chuyện có xảy ra, và tôi sửa chúng.
